Werken als jurist-vertaler: meer dan vertalen alleen

Hans te Winkel werkt bij de Europese Commissie als juridisch reviseur. Volgens Hans gaat het bij vertalen niet zozeer om het vertalen van woordjes, maar om het goed overbrengen van de boodschap: “De meeste verdragen zijn al in verschillende talen beschikbaar. Maar waar je in het Frans nog wegkomt met een vage formulering, moet je in het Nederlands veel concreter zijn. Door bijvoorbeeld ook de Duitse tekst ernaast te leggen, kunnen we beter inschatten wat de Nederlandse vertaling moet worden.” Vanwege de juridische implicaties is het belangrijk nauwgezet te vertalen: wanneer gebruik je bijvoorbeeld het woord recht, wanneer gebruik je het woord wet? In het Spaans heb je 2 woorden voor kind, welke vertaling gebruik je wanneer? Dit is vooral een probleem voor de Spaanstalige jurist-vertalers: als Nederlander zul je alleen naar je eigen taal vertalen. In je dagelijkse werk kom je dan ook vooral in aanraking met collega’s van dezelfde taalgroep. “Maar,” zo merkt Hans op, “vergis je niet: ook tussen Vlamingen en Nederlanders bestaan er veel cultuurverschillen.”

Parlez-vous français?

Moet je nou écht goed Frans spreken om aan de slag te kunnen bij de EU? Deze bezorgde vraag krijgen we regelmatig, maar het taalvaardige publiek van vanavond maakt zich hier geen zorgen over. Toch benadrukt Roger Steinmetz, jurist-vertaler bij het Europees Hof van Justitie, het belang van deze taal. Hoewel de meeste EU-instellingen grotendeels zijn overgestapt op het Engels als werktaal, is het Hof nog francofoon. Zelfs eenvoudige mededelingen op kantoor (liften die niet werken, het lunchmenu) zijn in het Frans. Als jurist-vertaler moet je allereerst een afgeronde rechtenstudie op zak hebben, maar Roger adviseert het publiek om ook te investeren in het Frans. Hans valt hem bij: “Sommige mensen laten zich afschrikken door het Frans en solliciteren dan liever naar een baan bij de Raad, de Commissie of het Parlement, waar Frans niet verplicht wordt gesteld. Voor jurist-vertalers zijn daar echter maar een handjevol vacatures- en het duurt nog even voor ik met pensioen ga.” De zaal lacht. Roger vult aan: “Verreweg de meeste vacatures voor jurist-vertalers vind je bij het Europees Hof van Justitie. Een intensieve zomercursus Frans voordat je je inschrijft voor het concours, is dus wel de moeite waard.”

Tolk bij het Europees Parlement

“Bij het Europees Parlement zijn er te weinig Nederlandse tolken; de meeste Nederlandstalige tolken zijn Vlaams. Dat is toch jammer, want het Vlaams is echt anders dan het Nederlands zoals wij dat spreken,” aldus Marloes van Laak, tolk bij het Europees Parlement. Waar ligt die gebrekkige instroom van Nederlanders dan aan? Marloes geeft een paar oorzaken: het ontbreken van een universitaire tolkenopleiding in Nederland, het niet willen emigreren uit Nederland en misschien ook de hoge eisen die aan tolken bij het EP gesteld worden. Het beroep van tolk is in essentie een dienend beroep: je moet goed kunnen luisteren en vooral niet teveel je eigen draai willen geven aan de boodschap die je overbrengt. Marloes merkt op dat dat wellicht verklaart waarom de meeste tolken vrouw zijn. Verder moet je een brede belangstelling hebben en collegiaal, flexibel, en representatief zijn. Stressbestendigheid is ook belangrijk, vooral tijdens het simultaantolken: “Je moet dan echt rustig blijven. Niet te snel gaan praten, niet woord voor woord vertalen, maar echt de boodschap overbrengen. Daar heb je stalen zenuwen voor nodig.” Het werk als tolk is afwisselend en divers, elke week ziet er anders uit. Voor haar werk reist Marloes veel tussen Brussel en Straatsburg, maar ook naar andere EU-landen of daarbuiten. Naast het tolken in de cabine tijdens plenaire zittingen van het Parlement tolkt Marloes ook voor delegaties en fracties. Als ze tijd vrij heeft, dan gebruikt zij die om bij te leren. Het is dan ook geen wonder dat ze maar liefst maar liefst zeven talen beheerst. Ter vergelijking: een beginnende tolk bij de EU dient op zijn minst twee vreemde talen te beheersen naast zijn eigen moedertaal.

Het linguïstenconcours: afvalrace én kennismaking

Nu de bezoekers een beter beeld hebben gekregen van wat tolken en jurist-vertalers doen bij de EU, rest nog de vraag hoe er binnen te komen. Wie in vaste dienst wil treden bij de EU zal moeten slagen voor het linguïstenconcours. Alexandra Ekkelenkamp, voorlichter van WerkenbijdeEU.nl, licht toe: “De eerste ronde van deze selectieprocedure bestaat uit computertests waarin numeriek, abstract en verbaal redeneervermogen worden gemeten. Je zult tests moeten afleggen in je eerste, maar ook in je tweede en eventueel je derde taal. Slaag je voor deze tests? Dan volgt een assessment dat bestaat uit een gestructureerd interview, een groepsopdracht en een mondelinge presentatie. Ook moet je een praktische taaltoets afleggen.” Al met al een pittige selectieprocedure, vindt ook het sprekerspanel. Wat is nu de beste voorbereiding op deze tests? Alexandra raadt aan om vooral veel te oefenen: het is lastig om binnen een paar weken beter te leren rekenen, maar iedereen kan slimme strategieën aanleren om binnen de tijdslimiet vragen goed te beantwoorden. WerkenbijdeEU.nl biedt hiervoor een overzicht van nuttige websites en literatuur, en een online concourstestplein. Hans te Winkel, zelf oud-jurylid bij eerdere concoursen, heeft nog een waardevolle tip voor jurist-vertalers: “Als je je gaat voorbereiden, kijk dan ook eens op de website van Eurlex: je vindt daar Europese wetgeving in alle talen van de Unie. Het is zeker zinvol om eens verschillende vertalingen van één tekst naast elkaar te leggen en deze te vergelijken. Wat valt je op? Hoe zou jij het doen?” Op de vraag hoe je je het beste kunt voorbereiden op een gestructureerd interview (voorheen het jurygesprek), antwoordt Hans dat de jury vooral wil weten wat voor vlees zij in de kuip hebben. Past een kandidaat wel binnen de werkomgeving van de Europese Instellingen? Kan hij zich echt opstellen als EU-ambtenaar, of spelen nationale gevoelens nog een rol? Hans vertelt: “Ik vroeg eens aan een Griek of hij zich kon voorstellen dat hij betrokken zou zijn bij een rechtszaak van de EU tegen zijn eigen nationale overheid. Hij vond dat lastig.”

Tijdelijke medewerkers gezocht bij het Europees Hof van Justitie

Naast het concours zijn er echter ook andere manieren om te werken als jurist-vertaler bij de EU. Roger Steinmetz kondigt aan dat het Europees Hof van Justitie dringend op zoek is naar Nederlandse jurist-vertalers op tijdelijke basis, en roept alle aanwezigen op te solliciteren. Je vindt de vacature op de Curia-site, waar vaker dit soort informatie te vinden is.

Leven na het concours

Voordat je bij de EU aan de slag kunt gaan als tolk of jurist-vertaler, moet je dus een heel traject afleggen. Maar het is wel de moeite waard, beamen alle sprekers. De Europese Unie is een goede werkgever: het werk is inhoudelijk interessant en afwisselend en de arbeidsvoorwaarden zijn goed. Werk en gezin combineren lukt meestal aardig, maar het hangt echt van je partner af. Zo begon Hans te Winkel ooit bij het Hof, maar heeft hij Luxemburg toch verlaten omdat zijn partner er niet kon aarden. Brussel en de Europese Commissie zijn gelukkig een goed alternatief. Marloes’ gezin bestaat uit echte Europeanen: niet alleen zijzelf, maar ook haar partner en een van de kinderen werken bij de EU. Dat scheelt: er is begrip voor de onregelmatige werktijden en de vele dienstreizen. Roger heeft er geen spijt van dat hij Nederland heeft verlaten: hij “mist alleen het strand.” De sprekers genieten van alle verschillende talen en culturen om zich heen, zowel op de werkvloer als privé. Een echte Luxemburger of Brusselaar zul je niet worden, maar je hebt wel vrienden uit heel Europa.

De Europese Unie werft Nederlandstalige conferentietolken. Op 20 juli is daarvoor een concours (selectieprocedure) van start gegaan. Je kunt je nog tot 19 augustus 2010 inschrijven voor het concours. Het concours duurt ongeveer 9 maanden. Als je concours succesvol doorloopt, kun je gerekruteerd worden voor een functie als tolk bij de Europese Unie.

Wie kan tolk worden bij de EU? 

De EU werft voor functies als startende tolk en tolk met enige werkervaring (AD5 en AD7), beide op universitair niveau. Als tolk bij de EU wordt er veel van je gevraagd. Flexibiliteit is belangrijk: je moet regelmatig intensief kunnen werken (zowel individueel als in teamverband) en je kunnen aanpassen aan een multiculturele werkomgeving. Je krijgt te maken met onregelmatige werktijden en frequente dienstreizen. Je moet complexe problemen van verschillende aard kunnen begrijpen, je willen verdiepen in relevante terminologie en bereid zijn om nieuwe talen bij te leren. Uiteraard ben je communicatief vaardig en werk je nauwgezet.

Waar kom je terecht?

Je kunt overal binnen de EU terechtkomen, maar het gaat vooral om functies bij het Europees Parlement, het Europees Hof van Justitie en de Europese Commissie. Meer informatie over het werken als tolk bij de EU vind je op de website van de drie betrokken instellingen.

Wat zijn de toelatingseisen?

Om mee te mogen doen aan dit concours, moet je in elk geval staatsburger zijn van een van de lidstaten van de Europese Unie.

Solliciteer je naar een functie op AD5 niveau, dan moet je beschikken over:

• een diploma van een volledige universitaire opleiding van vier jaar tot conferentietolk, óf
• een diploma van een volledige universitaire opleiding van ten minste drie jaar én een certificaat of getuigschrift van een met succes afgeronde opleiding tot conferentietolk, óf
• een diploma van een volledige universitaire opleiding van ten minste drie jaar én één jaar werkervaring als conferentietolk (te bewijzen aan de hand van documenten waarop duidelijk het aantal als conferentietolk gewerkte dagen wordt vermeld).

Solliciteer je naar een functie op AD7 niveau, dan moet je voldoen aan een van bovengenoemde drie eisen en daarnaast beschikken over 4 jaar werkervaring op universitair niveau (waarvan ten minste 100 dagen als conferentietolk).

Naast deze eisen gelden ook verplichte talencombinaties. Je vindt een overzicht van deze combinaties en de minimumvereisten in de aankondiging van dit concours (het Publicatieblad).

Wat is de selectieprocedure?

1. Preselectie (toelatingstoetsen)

De eerste selectieronde bestaat uit een serie toelatingstoetsen waarbij onder andere verbaal, numeriek en abstract redeneervermogen getest worden. Je legt deze computer based tests af in je eerste, tweede en derde taal. WerkenbijdeEU.nl biedt voor deze ronde géén trainingen aan. Wel bieden wij een overzicht van nuttige websites en boeken voor zelfstudie en hebben we een concourstestplein, een online testomgeving om te oefenen voor deze tests.

2. Tussenproef

Alleen voor niveau AD5 wordt een korte tolkenproef georganiseerd die bestaat uit een simultaanvertolking. Het succesvol afleggen van deze proef is een van de toelatingsvoorwaarden voor het assessment.

3. Assessment

De laatste ronde bestaat uit een assessment van twee dagen. Tijdens dit assessment word je allereerst beoordeeld op je vaardigheden als tolk d.m.v. een tolkenproef consecutief en een tolkenproef simultaan. Daarnaast wordt er gekeken naar algemene vaardigheden door middel van een gestructureerd interview, een groepsopdracht en een mondelinge presentatie.

Het is mogelijk dat WerkenbijdeEU.nl voor deze ronde voorbereidende trainingen gaat aanbieden. Houd voor meer informatie hierover onze website in de gaten, of schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

Hoe kun je je aanmelden?

Om mee te doen aan dit concours, moet je zowel een elektronische inschrijving als een compleet sollicitatiedossier indienen:

• Elektronisch inschrijven doe je via je EPSO-account. Dit is een persoonlijk online profiel waarin je o.a. je diploma’s en opleidingen, je werkervaring, je talenkennis en je motivatie invult. Als je al eerder aan een concours meegedaan hebt, beschik je al over een account en kun je je daarmee aanmelden voor dit concours. Als je nog niet beschikt over een EPSO-account, kun je er een aanmaken via de website van EPSO.
• Naast je elektronische inschrijving moet je ook een compleet sollicitatiedossier per post naar EPSO sturen. Dit bevat het uitgeprinte en ondertekende sollicitatieformulier (zie je EPSO-account), samen met kopieën van een bewijs van staatsburgerschap (paspoort, identiteitskaart), diploma’s en/of certificaten, bewijzen van beroepservaring en bewijzen van talenkennis. 

Om er zeker van te zijn dat je elektronische inschrijving en je sollicitatiedossier aan alle voorwaarden voldoen, raden we je met klem aan de leidraad voor algemene vergelijkende onderzoeken zorgvuldig door te nemen.

De deadline voor beide inschrijvingen is 19 augustus 2010 om 12 uur ’s middags, Brusselse tijd. Wacht niet tot het laatste moment, gezien de grote hoeveelheid informatie die je moet aanleveren.

Meer informatie

Bovenstaand overzicht is slechts een samenvatting van de informatie zoals beschikbaar op de website van EPSO en in het Publicatieblad van de Europese Unie. We raden je met klem aan om de volgende publicaties grondig te bestuderen, voordat je begint aan je sollicitatie:

• Aankondiging van dit concours (Publicatieblad 20 juli 2010), voor gedetailleerde informatie over toelatingseisen, gevraagde talenkennis, en inhoud van de toetsen.
• Leidraad voor algemene vergelijkende onderzoeken (Publicatieblad 8 juli 2010), voor uitleg over elektronische inschrijving, het sollicitatiedossier en de communicatie met EPSO.

Gouden tips van eerdere concoursdeelnemers

1. Begin ruim op tijd aan je inschrijving: het verzamelen van diploma’s en getuigschriften kost tijd, net als het formuleren van een sterke motivatie.

2. Wees nauwkeurig bij je elektronische inschrijving en het samenstellen van je sollicitatiedossier. Is het compleet? Voldoe je aan alle voorwaarden? Check bovenstaande aankondiging en leidraad voor dit concours.

3. Heb je je inschrijving afgerond en ingestuurd? Voorkom dat je de inschrijving voor de toelatingstoetsen mist! Check je EPSO-account minimaal 2 keer per week op nieuwe berichten, EPSO stuurt namelijk géén e-mail reminders.

4. Begin ruim op tijd met oefenen voor de toelatingstoetsen: routine en snelheid kunnen bepalend zijn voor je succes. Zie ook ons overzicht met nuttige websites en literatuur.

Heb je vragen over het concours, of zou je graag eens kennismaken met andere concourskandidaten? Word dan lid van onze LinkedIn-groep en discussieer mee!

Kom naar de informatiebijeenkomst op 15 juli in Den Haag

De Europese Unie is op zoek naar ambitieuze meertalige academici om aan de slag te gaan als linguïst bij de Europese Instellingen. Op 20 juli start de inschrijving van het concours (selectieprocedure) voor tolken, op 15 september voor jurist-vertalers. Vanaf de startdatum heb je ongeveer een maand om je in te schrijven voor deze concoursen. De concoursen zullen ongeveer 9 maanden duren en bestaan uit een computertest en een assessment. Kandidaten die slagen voor dit concours kunnen gerekruteerd worden voor een vaste baan bij de EU.

WerkenbijdeEU.nl helpt je op weg naar een carrière als linguïst bij de EU. Op donderdag 15 juli organiseren wij van 16.30 tot 18.30 uur een informatiebijeenkomst over werken als tolk of jurist-vertaler bij de Europese Instellingen. We zullen dieper ingaan op de structuur en inhoud van dit concours en de voorbereiding op de testrondes. Daarnaast nodigen we een aantal EU-ambtenaren uit om te vertellen over hun dagelijkse werkzaamheden als linguïst bij de EU. Er zal ruimte zijn voor het stellen van vragen en voor persoonlijk contact met onze sprekers.

Heb je een voltooide universitaire opleiding op zak, en overweeg je een carrière als tolk of jurist-vertaler? Kom dan vooral naar onze informatiebijeenkomst! Meld je met vermelding van je NAW-gegevens aan via  en we noteren je als bezoeker. Aanmelden is noodzakelijk, omdat de locatie (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) beveiligd is.

Sprekers

Hans te Winkel (jurist-vertaler, Europese Commissie, juridische dienst)

Roger Steinmetz (jurist-vertaler, Europees Hof van Justitie)

Marloes van Laak (tolk, Europees Parlement)

Alexandra Ekkelenkamp (voorlichter WerkenbijdeEU.nl)

Meer lezen

Het Europees Parlement, de Europese Commissie en het Hof van Justitie beschikken ieder over een eigen tolkendienst. Jurist-vertalers kunnen aan de slag bij verschillende EU instellingen, maar komen vaak bij het Hof van Justitie terecht. Lees meer op de volgende websites:

Tolken

Werken bij DG vertolking en conferenties van het Europees Parlement

Werken bij DG tolken van de Europese Commissie

Werken bij de directie tolken van het Hof van Justitie

Interpreting for Europe (op Facebook)

Beurzen voor post-universitaire opleidingen tot conferentietolk (aangeboden door de Europese Commissie)

Jurist-vertalers

Werken als jurist-vertaler bij het Hof van Justitie

Tijdelijke contracten voor jurist-vertalers (direct solliciteren zonder concours)

Werken bij de juridische dienst van de Europese Commissie