Wat is er veranderd in de arme regio’s?

Precies een jaar geleden, 17 december 2010, stak de 26-jarige fruithandelaar Mohamed Bouazizi zich in brand, een wanhoopsdaad als statement tegen zijn uitzichtloze situatie. De actie zette veel Tunesiërs in de binnenlandse regio’s aan tot demonstraties, uit woede en frustratie over hun eigen economische uitzichtloze situatie en de gelimiteerde vrijheden. De harde repressie van de protesten door het regime van Ben Ali leidde uiteindelijk tot een breed gedragen nationale opstand.

Feest in de stad van de revolutie

De eerste verjaardag van de start van de revolutie werd gevierd in Sidi Bouzid, de stad van Mohamed Bouazizi, waar alles begon. Aanleiding voor de EU-ambassadeur Adrianus Koetsenruijter om een privébezoek te brengen aan deze en andere binnenlandse regio’s. Met een groep van 10 journalisten in het kielzog, trokken we naar Sidi Bouzid, Sbeitla en Kasserine, drie steden waar de revolutie het hard bevochten is en waar tot op de dag van vandaag ongeregeldheden plaatsvinden. Sidi Bouzid was het decor van een muziekspektakel en er waren verschillende kleine straatevenementen georganiseerd. Daarnaast maakte de voltallige top van het nieuwe politieke landschap zijn opwachting. Vers verkozen president Moncef Marzouki deed een poging de vele duizenden toegestroomde mensen toe te spreken. Door de slechte organisatie was Marzouki echter voor niemand zichtbaar en de duwende en trekkende menigte belemmerde hem zelfs het volkslied fatsoenlijk uit te zingen.

De aanwezigheid van de politieke kopstukken werd naar goed diplomatiek gebruik aangegrepen om wat contacten te leggen. Zo sprak de ambassadeur onder andere met enkele vrouwelijke parlementsleden van Ennahda en ook legde hij contact met de toekomstige minister voor Vrouwenzaken.

Een nieuwe regering

In de afgelopen week werd na enkele weken debatteren eindelijk duidelijk wie het land in dit transitiejaar gaan besturen. Een korte kennismaking met de zogenaamde ‘Trojka’:

President: Dr. Moncef Marzouki

De uitverkiezing van Marzouki tot president van Tunesië is misschien wel de meest verrassende uitkomst van de verkiezingen. Marzouki, tot voor kort partijleider van de links-nationalistische CPR, is altijd een groot tegenstander geweest van het voormalige regime. Tot de omwenteling leefde hij in ballingschap in Parijs, waar hij werkzaam was als arts en universitair docent in de medicijnen. 

Minister-president: Hamadi Jebali

De islamitische partij Ennahda is er met de benoeming van partijprominent Jebali als minister-president in geslaagd de meeste macht naar zich toe te trekken. De MP zal grotendeels verantwoordelijk zijn voor de formatie van de regering (verwacht eind volgende week) en de besluitvorming over de gevoelige dossiers.

Parlementsvoorzitter: Mustapha Ben Jaafar

Ben Jafaar, partijleider van het progressieve Ettakatol en eveneens een oud strijder tegen het repressieve regime van Ben Ali, is verkozen tot voorzitter van de Grondwetgevende Raad. Zijn belangrijkste taken zijn de agenda vast te stellen voor de plenaire vergaderingen en de coördinatie van de parlementaire commissies die de constitutie gaan schrijven.

Uitblijvende resultaten en frustratie

De tweede dag van het bezoek zat opnieuw vol actie. Onze 1^e bestemming was Sbeitla, waar de EU delegatie een kleine conferentie had georganiseerd over microkredieten. Veel ondernemende jongeren waren op het evenement afgekomen met de hoop dat de EU een concrete invulling kon geven aan hun projecten. Dat was echter niet het geval. Uit de discussies met de jongeren bleek dat men vol initiatief zit, maar dat de middelen ontbreken en dat de frustratie over het uitblijven van begeleiding of hulp groeit. Een jaar na de revolutie zitten zij nog steeds zonder werk, ondanks de goede opleiding die vele genoten hebben. Ook de gouverneur van Kasserine was stellig in de benoeming van de zaken: er is niets veranderd en voor het moment overheerst de teleurstelling.

Moraal van de gesprekken met de microkrediet-jongeren en de gouverneur, is dat we in de binnenlanden van Tunesië  te maken hebben met een klassiek ontwikkelingsvraagstuk: er heerst hoge werkloosheid, investeringen blijven uit en er zijn geen directe oplossingen voor handen. Daarbij komt ook de voor Tunesië specifieke omstandigheden, namelijk het feit dat er vooral veel hóógopgeleide jongeren zonder baan zitten en dat de revolutie en verkiezingen hoge verwachtingen hebben geschept. Met als gevolg flink wat frustratie en sociale onrust, die door de veiligheidstroepen maar net in de hand te houden is.

Hoe kan de EU bijdragen aan het doorbreken van de visuele cirkel? Een lastige kwestie waar geen direct antwoord op is (anders had men over de gehele wereld armoede kunnen bestrijden). In Tunesië probeert de EU zoveel mogelijk de structurele oorzaken van de onderontwikkeling aan te pakken. Zo financiert de EU met 50 miljoen een nationaal plan voor duurzaam waterbeheer om de landbouw effectiever te maken. Ook wordt er bijgedragen aan het beter laten aansluiten van de competenties van de jongeren op de vraag van de arbeidsmarkt. Tenslotte wordt microfinanciering bevorderd om klein ondernemerschap te stimuleren.

Ter conclusie… één jaar na de start van de revolutie is er voor de inwoners van de armste regio’s in feite niets veranderd aan de economische en sociale positie. Sterker nog, deze is veelal verslechterd. Dé grote verandering is echter het feit dat men nu op lokaal, regionaal en nationaal niveau openlijk kan spreken over de problemen in de regio’s en dat men werkt aan oplossingen, in samenspraak met actoren uit het maatschappelijk middenveld.

• Managementfuncties (rangen AD10 en AD12)
• IT-specialisten (rangen AD5, AD7 en AD9)
• Beveiliging (rangen AD5 en AD7)
• IT-ondersteuning en -bijstand (rangen AST3 en AST5)

Kijk voor meer informatie op de website van EPSO.

Uiterste termijn voor het indienen van een onlinesollicitatie: 21 december 2011, 12 uur ‘s middags (Belgische tijd) PL

De plenaire vergaderingen worden live uitgezonden op de nationale TV-zender en tussen de zittingen door zijn er radio-interviews met de Raadsleden. Sommige Tunesische collega’s hier op de Delegatie lopen met een radio-oortje in om niets van de debatten te hoeven missen. Alle ontwikkelingen volgen ze op de voet via het internet. Er zijn Raadsleden die met regelmaat hun stemgedrag en standpunten toelichten via Twitter.

Belofte maakt schuld

Belangrijkste discussiepunt betreft de lengte van het mandaat van de Raad. Voor de verkiezingen gaven de meeste politieke partijen aan voorstander te zijn van een relatief korte termijn, niet langer dan een jaar met maximaal een half jaar verlenging. Nu alle poppetjes op hun plaats zitten zijn de coalitiepartners echter van mening veranderd. De Raad zal geen specifieke termijn worden opgelegd voor het schrijven van de Grondwet. Kiezersbedrog volgens velen!

Enkele honderden demonstranten hebben het plein voor de zetel van de Raad bezet en eisen Liberté, Travail et Dignité: vrijheid, werk en waardigheid. Een loze leus omdat de demonstranten aanvankelijk enkel samenkwamen om zich te laten horen tegen de machtspositie van verkiezingswinnaar Ennahda. De achterkamertjes politiek tussen de coalitiepartners wordt door de demonstranten nu echter met beide handen aangegrepen om hun protestacties te legitimeren. De verbroken verkiezingsbelofte is een extra stok achter de deur om de druk op de Raad te houden.

Demonstranten voor de zetel van de Raad, met aan de overzijde anti-demonstranten, voornamelijk aanhangers van de islamistische partij Ennahda

Schending van de mensenrechten

Binnen de Grondwetgevende Raad bevecht men ondertussen op voorbeeldig democratische wijze elkanders standpunten. Een prachtig staaltje democratie, hoewel nog een beetje zoekende. Is het dan alles pais en vree in Tunesië? Nee, verre van. Als toelichting haal ik graag een recent voorval aan, waaruit blijkt dat Tunesië nog een lange weg te gaan heeft. Enkele weken terug richtte een kleine groep supporters van een Marokkaanse voetbalclub vernielingen aan op het vliegveld in Tunis, op de weg terug na de verloren Champions Leaguefinale. De politie greep met harde hand in. Zonder schroom sloegen de agenten de supporters bont en blauw.

Hoewel dit excessieve geweldsgebruik een op zichzelf staande gebeurtenis is, is het wel een duidelijk teken aan de wand dat het nog immer slecht gesteld is met de bescherming van de mensenrechten en dat de Tunesische ordehandhavers niet allemaal van werkwijze zijn veranderd.

De EU helpt de Tunesiërs bij het doorvoeren van hervormingen in de binnenlandse veiligheidsdiensten. Zo vindt er aanstaand weekend een deels door de EU gefinancierde conferentie plaats waar experts van over de hele wereld ervaringen zullen delen over justitiele hervormingen. Daarnaast stelt zij mensenrechtenschendingen aan de kaak bij de Tunesische autoriteiten. Diplomatieke druk kan veel effect hebben op de snelheid waarmee veranderingen worden doorgevoerd.

Behoefte aan slagkrachtig bestuur

Ook de economie hapert. Hoewel er steeds meer geëxporteerd wordt, dalen de buitenlandse investeringen en stagneert de economische groei. Na de verkiezingen heeft men door het gehele land de stakingen en sit-in’s weer hervat. De Tunesiërs lijken een slechte Franse gewoonte over te nemen.

De hakkelende economie en noodzakelijke hervormingen om de rechtstaat en de mensenrechten te waarborgen, vereisen een legitiem en daadkrachtig landsbestuur. Het ontbreekt de democratisch verkozen leden van de Grondwetgevende Raad niet aan legitimiteit. Het feit dat de Raadsleden al drie weken debatteren over de grondregels van het eigen mandaat doet de Tunesiër echter twijfelen aan de daadkracht van de Raad. To be continued!

 Nu de verkiezingsstorm in Tunesië is gaan liggen…

…en de rust min of meer is teruggekeerd, richt de EU Delegatie zich weer meer op structurele en opbouwende zaken. Op de politieke afdeling werkt men aan scenario’s voor het politieke landschap van de komende maanden. De afdeling die zich met ontwikkelingssamenwerking bezig houdt, heeft een aantal ambitieuze programma’s gelanceerd.

Gedurende de laatste maanden heeft de Delegatie vooral veel werk gehad aan het rapporteren naar Brussel. De Europese Commissie wil graag op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen in Tunesië, en wij leveren hen daar analyses van. Daarnaast had de Delegatie met de verkiezingsobservatiemissie en de bezoeken van verschillende EU commissarissen genoeg om handen. Nu deze taken minder aandacht opeisen is er weer tijd voor structurele zaken.

Van politiek…

Op de politieke afdeling analyseert men het toekomstige politieke landschap. Wie komen er in de regering, wat zijn de belangrijkste vraagstukken voor de te schrijven Constitutie en hoe functioneren de partijen in het Parlement? Naast dergelijke analyses bekijken we ook hoe de EU de toekomstige Grondwetgevende Raad kan ondersteunen. In Europa bestaat een lange parlementaire traditie en is er veel kennis en expertise over het bereiken van consensus in een pluralistische democratie. Nu heeft Tunesië ook een redelijk lange parlementaire geschiedenis – in 1956 werd het eerste parlement (ook een grondwetgevende raad) ingesteld. De laatste decennia heeft het parlement echter niet op normale wijze gefunctioneerd. Meer dan 90% van de zetels was in handen van de regerende partij en enige weerstand werd niet verwacht en ook niet geaccepteerd. De nieuwe leden van de Grondwetgevende Raad en ook de ondersteunende administratie zouden kunnen profiteren van de ervaringen van Europese parlementsleden. Natuurlijk is het wel zo dat een dergelijke ondersteuning alleen in gang gezet kan worden na een aanvraag van de Tunesische autoriteiten.

… naar welvaart

De EU Delegatie is er echter niet enkel voor het politieke werk. Een team EU-experts werkt gedurende het jaar aan het opzetten van programma’s ter ondersteuning van de sociaaleconomische ontwikkeling van Tunesië. Zo is recentelijk het startsein gegeven voor 3 grootschalige projecten die een bijdrage moeten leveren aan het economische herstel van Tunesië, duurzaam waterbeheer en goed bestuur (Good Governance).

De revolutie en de verkiezingen zijn namelijk slechts één kant van het nieuwe Tunesië. De andere kan is namelijk het Tunesië waar nog steeds veel moet veranderen. Jarenlang is een systeem van corruptie in de nationale economie in stand gehouden, is er veel te weinig gedaan aan het beheer van de natuurlijke hulpbronnen en zijn bepaalde bevolkingsgroepen en binnenlandse regio’s verwaarloosd. De revolutie van begin dit jaar zorgde er voor dat men nu openlijk kan spreken over deze misstanden, de verkiezingen hebben legitieme volksvertegenwoordigers opgeleverd die aan deze misstanden moeten gaan werken.  Het is nu dan ook een kwestie van aan de slag gaan. De nieuw te vormen regering moet werkgelegenheid scheppen en investeren in een duurzame ontwikkeling van het land. De EU probeert hieraan bij te dragen.

… en van heldendom naar realiteit

Naast het serieuze werk was er deze week ook tijd voor een leuke ontmoeting. Enkele weken geleden werd Mohamed Bouazizi door het Europees Parlement geëerd met de Sacharov prijs. Deze prijs wordt elk jaar toegewezen aan iemand die zich buitengewoon heeft ingezet voor de vrijheden van de mens en de mensenrechten. Mohamed is de jongen die zich vorig jaar in brand stak uit onvrede met het gebrek aan economische mogelijkheden en deze daad wordt beschouwd als de vonk die de revolutie in Tunesië in gang zette.

De Ambassadeur bracht een bezoek aan de familieleden van Mohamed: zijn moeder, zussen, broers en ooms wonen gezamenlijk in een buitenwijk van Tunis. Na een gesprek over de betekenis van de Sacharov-onderscheiding informeerde de Ambassadeur naar het dagelijkse leven van de Bouazizi’s. Typisch genoeg herken je in deze familie alle kenmerken van de huidige problematiek in Tunesië. De mannelijke familieleden hebben een baantje waarmee ze het gezin redelijk kunnen onderhouden, echte armoede kennen ze niet. Echter, de Bouazizi’s willen meer. De beide zussen willen in het buitenland studeren. De jongste wil in Frankrijk haar studies beginnen, de oudste wil een Master volgen in Canada. Het geld om deze studies te betalen ontbreekt en daarnaast zal het lastig worden om een visum te bemachtigen. De broer en oom van Mohamed zouden graag meer doen dan de weinig inspirerende banen die zij nu uitoefenen. Broer Salem heeft bij verschillende banken geprobeerd een lening te krijgen om een klein timmeratelier te openen. Omdat hij noch over eigen fondsen noch over een onderpand beschikt, is het hem niet gelukt om de bankiers te overtuigen. En daarmee zijn de Bouazizi’s ondanks hun bijzondere achtergrond toch ook typerend voor veel Tunesische families: veel ambitie maar een gebrek aan mogelijkheden. Misschien dat de democratisch verkozen regering hier verandering in kan brengen!

Ambassadeur A. Koetsenruijter te midden van de moeder en zus van Mohamed Bouazizi, wiens portret op de achtergrond hangt.

We zijn op zoek naar een nieuwe stagiair! Vanaf 1 februari 2012 hebben wij weer plek voor een enthousiaste hbo-student met interesse in de Europese Unie om ons team te komen versterken. Reageren kan tot 5 december 2011.

Wie zoeken wij? Je beschikt over internationale/culturele sensiviteit, uitstekende mondelinge en schriftelijke vaardigheden en organisatorische vaardigheden. Daarnaast ben je secuur, initiatiefrijk en flexibel. Je hebt interesse in arbeidsmarktcommunicatie en kunt goed samenwerken in een klein team. Onze voorkeur gaat uit naar een student in de richting (marketing)communicatie, facility management of Europese studies, maar dit is geen vereiste.

Nieuwsgierig? Bekijk de functieomschrijving hieronder. Solliciteren doe je via de stagebank van het Rijk.

Functieomschrijving

Onze stagiair kan de stage deels zelf vormgeven en toespitsen op zijn/haar specialisatie. We verwachten dat de stagiair bij aanvang van de stage een planning/plan van aanpak maakt voor de in te vullen stageperiode. Zelf hebben we de volgende werkzaamheden geformuleerd:

Uitvoerend/ondersteunend:

• Ondersteuning bij voorlichtingsactiviteiten. Je bent verantwoordelijk voor coördinatie van de logistieke en organisatorische zaken rondom evenementen, zoals nationale carrièrebeurzen, Meet & Greets, workshops, voorlichtingen, etc.
• Contact onderhouden met onze ambassadeurs (Nederlanders werkzaam bij de EU) en het regelen van inzet van deze ambassadeurs tijdens evenementen.
• Geven van individuele voorlichting (1 op 1) op beurzen en tijdens evenementen.
• Onderhouden van samenwerkingsverbanden met studieverenigingen, universiteiten, etc.
• Communicatiewerkzaamheden, zoals het beheer van onze e-mail postbus, het regelmatig schrijven van blogberichten op onze website en het tijdig aanleveren van communicatiemiddelen zoals advertenties, banners, mailings, etc.
• Hulp bij het beheer van de recruitmentsites, social media kanalen (zoals Facebook en LinkedIn) en ons concourstestplein.
• Zorg dragen voor actuele informatie over werkenbijdeEU.nl op andere websites.
• Hulp bij het opzetten en samenstellen van een periodieke nieuwsbrief en het schrijven van conceptstukken hiervoor.

Europees netwerk:

• Kennismakingsbezoek aan Brussel (onder begeleiding van iemand van het team; programma in te vullen i.s.m. stagiair).
• Kennismakingsbezoek aan verschillende EU-gerelateerde instanties in Den Haag (op verzoek, al dan niet zelfstandig).
• Mee naar de halfjaarlijkse bijeenkomst voor EU-trainees in Brussel.
• Mee naar Europameetings en -borrels in Den Haag.

In principe zoeken wij een stagiair van 1 februari 2012 tot 1 juli 2012, maar de precieze startdatum en de duur van de stage zijn in onderling verleg vast te stellen. Kijk voor uitgebreide informatie op de stagebank van het Rijk.

Let op: solliciteren kan alleen via de stagebank van het Rijk. De deadline voor sollicitaties is verlengd tot 8 juli 2011. Voor nadere informatie kun je contact met ons opnemen via .

In Tunesië geen verkiezingsavond met langzaam binnendruppelende resultaten, maar een gehele week waarin dag per dag resultaten bekend worden gemaakt. Het proces van tellen (en hertellen) nam enkele dagen in beslag. Dit is ook niet zo gek. Je moet je voorstellen dat men geen ervaring heeft met het organiseren van democratische verkiezingen. Daarnaast belemmerde het grote aantal verkiesbare partijen een snelle telling. Het wachten verging de Tunesiërs niet eenvoudig, velen waren benieuwd en ongeduldig om de uiteindelijke uitslagen te weten te komen. In de loop van de week publiceerde elk verkiezingsdistrict individueel zijn uitslagen, hetgeen leidde tot een versnipperde berichtgeving. Spannend omdat op die manier langzaam maar zeker toch duidelijk werd hoe er in de verschillende regio’s gestemd is. 

Islamdemocraten veruit de grootste partij

Na drie maal uitstel van de persconferentie waarop de nationale uitslagen bekend zouden worden gemaakt, was het donderdagavond dan eindelijk zover. Zij die de berichtgeving gevolgd hadden, waren niet verrast over de uiteindelijke uitslag. De Islamitische politieke partij Ennahda, ‘Wedergeboorte’, is veruit de grootste partij van het land geworden, zij krijgen met 40% van de stemmen 90 zetels in de Assemblee Consituante, de grondwetgevende raad. De CPR, Congres Pour la République, werd op ruime afstand tweede. Ettakatol onder leiding van de charismatische Ben Jafaar kreeg iets meer dan 10% van de stemmen.

Populist grootste verrassing

Grote verassing van de verkiezingen is de partij El Aridha van de in London wonende zakenman Hamdi. Vooraf had niemand op zijn lijsten gerekend, de partij kwam in geen enkele peiling voor en ook bij de diplomatieke diensten was men niet op de hoogte van zijn populariteit. Nu blijkt dat Aridha een groot deel van de te vergeven zetels in de Grondwet heeft weten te bemachtigen. Ook veel Tunesiërs zijn stomverbaasd. Wie is deze Hamdi, wat wil hij en hoe kan het dat hij plots zoveel stemmers aan zich heeft weten te binden? Een storm is opgelaaid rond zijn persoon en de politieke partij. Aridha wordt populisme verweten. Zo zijn de belangrijkste partijpunten gericht op de directe behoeftes van de bevolking in de achtergestelde regio’s: gratis gezondheidszorg, goedkoop onderwijs en halvering van de prijzen van de belangrijkste levensmiddelen. Daarnaast zou partijleider Hamdi een dubieus verleden hebben, hij zou betrokken zijn geweest bij het voormalig regime van Ben Ali.

Bij de persconferentie van afgelopen donderdag maakte de verkiezingscommissie bekend dat Aridha niet 25 maar 19 zetels krijgt (zie figuur 1). In 5 kiesdistricten zou de campagne met buitenlands geld gefinancierd zijn, hetgeen bij wet verboden is. 

De stemming slaat om

De stemming over het succes van de verkiezingen, zie ook mijn vorige blog, is bij de middenklasse en elite in de hoofdstad Tunis minder positief dan in het begin van de week. Waar men aanvankelijk enthousiast was over het succesvolle verloop van het verkiezingsproces, daar beseft men nu dat er werk aan de winkel is. De grote winst van Ennahda, dat 40% van de zetels in de Assemblee krijgt, betekent dat deze islamitische partij de dienst zal gaan uitmaken het komende jaar. Een gegeven dat een paar dagen nodig had om door te dringen bij de achterban van de seculiere politieke partijen. De uitslag wordt geaccepteerd, men is het er over het algemeen mee eens dat dit blijkbaar de wil van het volk is. Vandaar ook dat men nu de discussie is gestart over de wijze waarop men in de Assemblee, maar ook daarbuiten, oppositie kan bieden tegen Ennahda. 

Na maanden van voorbereiding zijn de eerste verkiezingen in het nieuwe Tunesië een succes. Dit is niet enkel mijn mening, ook de nationale en internationale waarnemers verklaren dat het verkiezingsproces over het algemeen correct verlopen is. De Tunesiërs zelf lijken deze verkiezingen als vrij, pluralistisch en transparant te hebben ervaren, oftewel democratisch. Een succes dus voor Tunesië, een succes voor de zogenaamde Arabische lente. Aan de andere kant zijn de verkiezingen slechts een eerste stap geweest in de richting van een full fledged democratie. De verkozen volksvertegenwoordigers staan voor de moeilijke taak om een regering samen te stellen en een nieuwe grondwet te schrijven. Dit zullen zij moeten doen in een Tunesië dat nieuwe realiteiten tegemoet treedt: ten eerste is er de ietwat schokkende bevestiging dat de Islamdemocratie de populairste politieke stroming is in Tunesië. Ten tweede zijn er de hoge verwachtingen die geschept zijn tijdens de verkiezingscampagne, men verwacht een werkelijke (economische) verbetering van de leefsituatie. Ten slotte zal men de Westerse én Arabische partners opnieuw moeten overtuigen van de kansen die het land biedt voor investeerders, handel en internationale samenwerking.

Meer dan 70% van de stemgerechtigde Tunesiërs zocht gisteren de stembussen op om hun stem uit te brengen voor de eerste vrije en eerlijke verkiezingen in de geschiedenis van Tunesië. Een opkomstpercentage dat boven ieders verwachting uitgestegen is.

Overal in het land stonden lange rijen voor de stemlokalen, stemmers die op het hoogtepunt van de dag arriveerden moesten soms tot 5 uur lang in dezelfde rij blijven wachten. Ook tegen sluitingstijd stonden er nog lange rijen en sommige lokalen bleven dan ook anderhalf uur langer geopend dan aanvankelijk gepland was. Van de stemmers die zich vooraf geregistreerd hadden, blijkt bijna 90% op te zijn komen dagen. In bepaalde kiezersdistricten was het stemmerpercentage onder geregistreerde 100%! Niet enkel buitenlandse media zijn hier verbaasd over, ook de Tunesiërs zelf hadden een dergelijk enthousiasme niet verwacht. Eerder bleek al dat er in de overzeese kiezersdistricten (m.n. in Europa, Canada en Arabische landen) ook een goede opkomst was. 

Beelden van trotste Tunesiërs die zojuist gestemd hebben, gaan het hele land door via Facebook. Blauwe wijsvingers worden trots in de lucht geheven als bewijs dat men gestemd heeft (de rechterwijsvinger wordt na het stemmen verplicht in de inkt gedoopt). Geen intense vreugdefeesten wel hier en daar toeterende auto’s. Zij die gestemd hebben duiken een café in waar gedurende de dag speciale verkiezingsuitzendingen op de televisie worden gevolgd. In de stad Tunis heerst een buitengewoon relaxte sfeer. Een sfeer die doet denken aan de dagen na de revolutie van 14 januari, waarin iedereen opgetogen was en zich bevrijd voelde.

Een rondje door de buurten aangrenzend aan mijn wijk, maakt duidelijk dat het echt een bijzondere dag is. De hoofdwegen zijn minder druk dan gebruikelijk, de cafés zijn voller en de stemlokalen overvol. Men is vrolijk, ook in de buurten waar minder welgestelde Tunesiërs wonen. Het lijkt erop dat men zelf ook verbaasd is over de vrije gang naar de stembus. Voor elk stemlokaal vind je groepjes bewoners die toekijken hoe alles verloopt en die de laatste nieuwtjes bespreken.

De vele verkiezingswaarnemers die door het gehele land actief zijn geweest (zie mijn vorige blog) hebben nauwelijks melding gemaakt van ernstige incidenten. Tegen de verwachting in waren er überhaupt geen veiligheidsproblemen, de 20.000 militairen en evenveel politieagenten die opgetrommeld waren hebben klaarblijkelijk hun werk gedaan.

Wel is er lokaal melding gemaakt van het beïnvloeden van kiezers vlak voor de stemprocedure. Zo gaan er geruchten dat er biljetten van 30 dinar zijn uitgedeeld door aanhangers van een bepaalde partij, en zou een enkele werknemer van een stembureau de mensen aangemoedigd hebben op zijn partij te stemmen. Van deze gebeurtenissen is melding gemaakt er men onderzoekt welke maatregelen getroffen moeten worden.

Blijft nog de uitslag… De ISIE, de onafhankelijke instantie voor de verkiezingen, zal pas in de loop van morgenmiddag de voorlopige uitslag bekend maken. Tot grote frustratie van alle Tunesiërs die niet kunnen wachten op uitslagen. Grote vraag is natuurlijk, hoeveel zetels krijgt de islamistische partij Ennahda? Voorlopig blijft het nog even gissen. Wel druppelen langzaam maar zeker de eerste uitslagen binnen van individuele stemkantoren. Alle bureaus zijn verplicht na de telling de uitslag te publiceren op een bord buiten het kantoor. Via radiostations en Facebook worden deze resultaten verspreid.

De komende uren en dagen zullen volledig in het teken staan van het analyseren van de resultaten. Belangrijkste vragen: hoeveel zetels krijgt Ennahda, welke mogelijke coalities kunnen er gevormd worden, hoe reageren de partijleiders?

Let The Games Begin

Na maanden wachten komen de verkiezingen steeds dichterbij. Sinds dit weekend mogen politieke partijen en individuele kandidaten officieel campagne voeren voor hun verkiezing voor de Grondwetgevende Raad. Tot 24 uur voor de verkiezingsdag, 23 oktober, zullen de partijen alles uit de kast halen om de Tunesiërs ervan te overtuigen dat zij de beste garantie zijn voor een succesvolle democratische transitie en een (voor)spoedig economisch herstel. 

11.000 kandidaten… voor 217 zetels!

De ruim 11.000 kandidaten staan in ieder geval garant voor een heftige campagne. Tunesië is ingedeeld in 27 kiezersdistricten (+6 in het buitenland) en in elk district worden tussen 1-10 zetels verkozen, gerelateerd aan het aantal inwoners. De verscheidenheid aan politieke partijen, waar ik in een eerdere post al over berichtte, heeft er toe geleid dat er voor de 217 te vergeven zetels 1500 partijlijsten zijn opgesteld, met in totaal 11.000 kandidaten! De helft van deze kandidaten zijn vrouw, per wet vastgesteld om een gelijke participatie te bevorderen. Een kwart van de kandidaten is jonger dan 35 jaar.

De eerste dagen van de campagne zijn zeer rustig verlopen. Het lijkt erop dat de partijen het weekend nog even gebruikt hebben om krachten te verzamelen: zondagmiddag ruim een dag na de start van de campagne, zijn er nog maar weinig partijen die de moeite hebben genomen om hun verkiezingsposters op te hangen. Zoals wij in Nederland de verkiezingszuilen kennen, zo zijn er in Tunesië in alle wijken hele straatwanden vrijgehouden voor de verkiezingsposters van gemiddeld zo’n 80 politieke partijen. Elke partij heeft netjes een plekje toebedeeld gekregen, zoals op de foto hieronder te zien is.

Verkiezingsmuur, biedt plaats aan 1 poster per partij, in totaal rond de 90 per district!

De vraag is of Tunesië klaar is voor de verkiezingen. Algemeen beschouwd denk ik van wel. De afgelopen maanden is er keihard gewerkt om alles in orde te krijgen. Dit weekend kwamen de stembussen binnen (per schip vanuit Kopenhagen). Eerder al werd de kieswet gewijzigd, registreerden de stemmers en de kandidaten zich, kwamen de internationale verkiezingsobservatoren aan en is er een ombudsman aangesteld. De president van de ISIE, de onafhankelijke instantie die de verkiezingen organiseert, verklaarde nogmaals, “dit worden de eerste vrije verkiezingen in Tunesië die tegelijk transparant zijn en in eerlijkheid verlopen.” 

Inwoners van de wijk Cité Khalil, in de noordelijke Banlieu van Tunis, bespreken de folders die zij in handen gedrukt hebben gekregen van een politieke partij.

Democratie vs. een goed betaalde baan

Een belangrijkere vraag is wat de eenvoudige Tunesiër opschiet met deze verkiezingen. Critici betwijfelen in hoeverre de aanstaande verkiezingen iets zullen verbeteren aan de positie van minderbedeelde Tunesiërs. Het deel van de bevolking dat begin van dit jaar de revolutie inzette en deze gedurende enkele maanden kracht bijzette, heeft vooralsnog geen structurele veranderingen gezien. Ondanks enkele noodvoorziening zoals bijscholing en kleine uitkeringen, is voor velen de economische situatie nog even uitzichtloos als voorheen. En nu heeft men het plots over concepten als ‘transitional justice’, decentralisatie en de scheiding tussen kerk (moskee) en staat… voor het moment is dat van geen enkel nut voor de Tunesiërs die uit zijn op economische vooruitgang. Veel relevanter zijn

• een sociaal zekerheidsstelsel
• werkgelegenheid (buitenlandse investeringen)
• herverdeling van de nationale lasten en baten
• een gunstig regionaal ontwikkelingsbeleid

De paradox die met deze vraag samenhangt, is dat dit allemaal zaken zijn die niet op korte termijn bewerkstelligd kunnen worden en dat op een of andere manier iedereen tevreden moet worden gehouden. Een kwestie van ‘Expectation Management’, ervoor zorgen dat men ook nu nog het geduld bewaart en oog heeft voor de lange termijn resultaten van het werk dat verricht wordt. De periode die Tunesië momenteel doormaakt, is nieuw voor de Tunesiërs en zorgt, zoals eerder al eens opgemerkt, voor flink wat onderling wantrouwen en onrust. Dit zijn factoren die een transitieperiode kunnen ondermijnen.

EU - Tunesië Task Force

De EU draagt een steentje bij door zo duidelijk mogelijk haar steun en vertrouwen in Tunesië uit te spreken. Een quote van Bernardino Leon, de speciale EU-vertegenwoordiger voor de Zuid-Mediterranée: “wij, de internationale gemeenschap, willen dat de Tunesiërs zich volledig kunnen toewijden aan het democratiseringsproces. Ondertussen zullen wij ervoor zorgen dat Tunesië economisch niet kopje onder gaat.”

Om deze ambitie kracht bij te zetten, is er samen met de Tunesische autoriteiten een Task Force opgezet, die moet bijdragen aan het versnellen van het economische herstel. De eerste vergadering van de Task Force vond afgelopen week plaats in Tunesië en geresulteerde in een pakket aan ondersteuninginitiatieven waar op korte termijn opvolging aan gegeven zal worden.

Belangrijker is echter de boodschap die uit de conclusies van de Task Force klinkt: vertrouwen in een stabiel en welvarend Tunesië en volledige ondersteuning door de EU, de lidstaten en het Europese bedrijfsleven. Deze boodschap was via een tv-verslag en Facebook live in alle Tunesische huiskamers te volgen.

Meedraaien in de delegatie

Zoals gezegd, ontvingen wij hier afgelopen week dus een grote delegatie van de Europese Commissie. Enkele namen die je waarschijnlijk wel wat zeggen zijn de HR/VP Catherine Ashton, Commissaris Füle van het DG Uitbreiding en Nabuurschapbeleid (wat klinkt dat toch vreemd zo in het Nederlands vertaald) en HR Bernardino Leon. Maar daarnaast waren ook de presidente van Zwitserland aanwezig, een delegatie van het Europees Parlement (Salafrance, Panzieri, Neyts-Uytterbroeck ), de (vice) presidenten van de Wereld Bank, EIB, IMF, EBRD, African Development Bank… noem maar op.

Enorm interessant om mee te mogen werken aan een dergelijk bezoek. Opvallend is vooral het feit dat het ‘kabinet Ashton’ haar eigen communicatie experts en assistenten vooruitstuurt om de boel alvast te inspecteren en bij te dragen aan een goed verloop van het bezoek.

Om wat meer details te verhullen van een dergelijk bezoek… het belangrijkste is de eindconclusie of het slotwoord dat geformuleerd wordt. Een dergelijk document wordt zorgvuldig voorbereid samen met, in dit geval, de Tunesische counterpartner. Het zal je niet verbazen dat het niet Ashton zelf is die zich over de details buigt, maar haar naaste medewerkers (m.n. Leon) die een gedegen kennis hebben van de lokaal belangrijke en gevoelige kwesties. Daarnaast zijn er tal van logistieke formaliteiten: het verblijf en vervoer van de gasten, de organisatie van de persconferenties, het uitdraaien van de persverklaringen, CV’s en andere relevante documenten.

Ik heb het geluk gehad bij enkele voorbereidende vergaderingen aanwezig te mogen zijn. Tijdens deze bijeenkomsten met Tunesische ministers werd er heel concreet gesproken over de invulling van de Task Force, de doelstellingen en de verwachtingen. Een staaltje High Politics dat van belang is voor de toekomst van Tunesië.